Na wielu lekcjach nauczyciel odpowiada na dziesiątki pytań, z których część pojawia się, zanim uczeń w ogóle spróbuje samodzielnie przeczytać polecenie, przypomnieć sobie podobne zadanie albo zastanowić się, od czego zacząć. Nie wynika to zwykle z lenistwa. Dzieci bardzo szybko uczą się określonych sposobów działania, a jeśli przez dłuższy czas pierwszą reakcją na trudność było zwrócenie się do dorosłego, właśnie tak będą postępować. Dlatego prostą kartę „Zanim poproszę panią” traktuję nie jako sposób na ograniczenie liczby pytań, ale jako narzędzie do stopniowego uczenia samodzielności.
Taka karta może leżeć na ławce, być wklejona do zeszytu albo zalaminowana i używana przez cały rok. Nie powinna być przeładowana. Wystarczy kilka krótkich kroków, które uczeń szybko zapamięta: przeczytaj polecenie jeszcze raz, zastanów się, co już wiesz, sprawdź przykład lub wcześniejsze zadanie, spróbuj wykonać pierwszy krok, zaznacz miejsce, którego nie rozumiesz, a jeśli nadal potrzebujesz wsparcia, poproś nauczyciela o pomoc. Kolejność jest prosta, ale bardzo potrzebna, bo pokazuje dziecku, że pomiędzy „nie wiem” a „proszę panią” istnieje jeszcze kilka możliwości.
Właśnie tego często brakuje uczniom. Potrafią powiedzieć, że czegoś nie umieją, ale nie wiedzą, co zrobić dalej. Nie mają jeszcze wypracowanej strategii radzenia sobie z trudnością. Karta nie rozwiązuje zadania za dziecko, tylko porządkuje jego działanie i uczy zatrzymania się na chwilę. Zamiast natychmiast rezygnować, uczeń sprawdza, czy może znaleźć podpowiedź w poleceniu, przykładzie, notatce albo własnej pamięci. Z czasem część dzieci zaczyna korzystać z tych kroków automatycznie i karta przestaje być potrzebna.
Bardzo ważne jest jednak to, żeby nie zamienić jej w komunikat: „Nie pytaj nauczyciela”. Nie taki jest jej cel. Uczeń ma wiedzieć, że może poprosić o pomoc i że ta pomoc jest dostępna, ale najpierw warto sprawdzić, czy sam potrafi zrobić choć część zadania. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci z trudnościami w czytaniu, koncentracji, rozumieniu poleceń czy planowaniu pracy. Dla nich wielokrotne przeczytanie tego samego zdania nie zawsze wystarczy, a wymaganie bezwzględnej samodzielności może tylko zwiększyć frustrację. Karta ma wspierać, nie blokować dostęp do nauczyciela.
W terapii pedagogicznej bardzo często spotykam dzieci, które przyzwyczaiły się do szybkiego „nie umiem”. Jeśli przez kilka lat wiele szkolnych zadań rzeczywiście sprawiało im trudność, mogą zacząć zakładać, że kolejne również będzie za trudne. Zanim spróbują, już czekają na pomoc. Wtedy ogromne znaczenie ma pokazanie, że nie trzeba od razu umieć wszystkiego. Wystarczy wiedzieć, od czego zacząć. Czasem pierwszy samodzielnie wykonany fragment zmienia nastawienie do całego zadania.
Szczególnie lubię punkt, w którym uczeń ma zaznaczyć miejsce, którego nie rozumie. Dzięki temu ogólne „nic nie wiem” zaczyna zamieniać się w konkretną trudność. Dziecko potrafi wskazać, że nie rozumie jednego słowa, nie wie, jakie działanie wybrać albo gubi się w drugim etapie zadania. Nauczyciel może wtedy pomóc dokładnie tam, gdzie wsparcie jest potrzebne, zamiast prowadzić ucznia od początku do końca.
Kartę warto na początku przećwiczyć z całą klasą. Samo położenie jej na ławce nie nauczy dzieci korzystania z kolejnych kroków. Dobrze przez kilka dni przypominać, żeby przed zadaniem pytania sprawdziły, co już zrobiły. Po pewnym czasie można poprosić, aby uczeń zgłaszający trudność potrafił powiedzieć, który krok wykonał i w którym miejscu utknął. Nie po to, żeby go kontrolować, ale żeby nauczyć go bardziej świadomie mówić o własnym sposobie pracy.
W młodszych klasach karta może mieć dodatkowo proste symbole, dzięki którym dziecko nie musi za każdym razem czytać całej instrukcji. Ważniejsze od atrakcyjnej grafiki jest jednak to, żeby schemat był stały i naprawdę używany. Zbyt długa karta, pełna kolorów, ozdobników i kilkunastu poleceń szybko stanie się kolejną rzeczą leżącą na ławce, na którą nikt już nie patrzy.
Takie drobne narzędzia dobrze pokazują, czym naprawdę jest uczenie samodzielności. Nie polega ono na tym, że nauczyciel przestaje pomagać i oczekuje, że dziecko poradzi sobie samo. Polega na stopniowym przekazywaniu mu strategii, dzięki którym coraz częściej potrafi rozpocząć zadanie, sprawdzić swoje możliwości i dokładnie nazwać moment, w którym potrzebuje wsparcia.
Mała karta „Zanim poproszę panią” może więc zrobić więcej, niż początkowo się wydaje. Uczy nie tylko radzenia sobie z jednym zadaniem, ale także ważnego szkolnego nawyku: zanim uznam, że nie potrafię, najpierw sprawdzam, co już wiem i co mogę zrobić sam.
Samą kartę przygotowałam tak, żeby była naprawdę wygodna w codziennym użyciu. Wystarczy ją wydrukować i zalaminować. Każde dziecko dostaje swoją kartę, pisak suchościeralny i małą gąbkę, przynajmniej ja właśnie tak to rozwiązuję. Uczeń może po kolei zaznaczać wykonane kroki, a po zakończeniu pracy po prostu ściera oznaczenia i karta jest gotowa do ponownego użycia. Dzięki temu nie jest tylko ozdobą na ławce, ale czymś, z czego dziecko rzeczywiście korzysta podczas pracy.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz