Jak uczyć cierpliwości małymi krokami

„Mamo, już!” „Proszę pani, kiedy moja kolej?” „Nie chcę czekać!” „Dlaczego to tak długo trwa?” Brzmi znajomo? Wielu rodziców i nauczycieli martwi się, że współczesne dzieci są coraz mniej cierpliwe. Trudno im czekać na swoją kolej, odłożyć przyjemność na później czy spokojnie dokończyć rozpoczęte zadanie. Warto jednak pamiętać o jednej ważnej rzeczy: Cierpliwość nie jest cechą, z którą dziecko się rodzi. To umiejętność, której trzeba się nauczyć. Tak samo jak czytania, jazdy na rowerze czy wiązania butów.

Dla małego dziecka czas działa inaczej niż dla dorosłego. Pięć minut oczekiwania może wydawać się wiecznością. Dziecko dopiero rozwija umiejętności odpowiedzialne za:

• kontrolowanie impulsów,
• planowanie,
• przewidywanie skutków,
• regulowanie emocji.

Dlatego niecierpliwość jest naturalnym etapem rozwoju. Nie oznacza złego wychowania. Nie świadczy o braku szacunku. To sygnał, że dziecko dopiero uczy się panować nad swoimi potrzebami.

Cierpliwości nie uczymy wykładem

Żadne dziecko nie stanie się cierpliwe dlatego, że usłyszy: „Musisz nauczyć się czekać.” Cierpliwość rozwija się poprzez doświadczenie. Dziecko potrzebuje wielu małych sytuacji, w których ćwiczy oczekiwanie i stopniowo odkrywa, że potrafi sobie z nim poradzić.

Zacznij od bardzo krótkiego czekania

To jeden z najczęstszych błędów dorosłych. Oczekujemy od dziecka, że wytrzyma kilkanaście minut oczekiwania, choć jeszcze nie radzi sobie z jedną minutą. Lepiej zacząć od małych kroków. Na przykład:

• „Poczekaj chwilkę, kończę rozmowę.”
• „Najpierw odłożę zakupy, potem pomogę.”
• „Za minutę przyjdę.”

Małe sukcesy budują większą wytrwałość.

Nazywaj to, co się dzieje

Dzieci łatwiej radzą sobie z emocjami, kiedy rozumieją sytuację. Można powiedzieć: „Widzę, że trudno ci czekać.” „Już chciałbyś dostać odpowiedź.” „Rozumiem, że jesteś niecierpliwy.” Takie komunikaty nie rozwiązują problemu, ale pomagają dziecku poczuć się zrozumianym.

Daj dziecku punkt odniesienia

Dla wielu dzieci słowo „za chwilę” nic nie znaczy. Znacznie łatwiej czekać, gdy wiadomo, kiedy coś nastąpi. Pomagają komunikaty:

• „Po obiedzie.”
• „Kiedy skończę rozmowę.”
• „Gdy wskazówka dojdzie tutaj.”
• „Po przeczytaniu tej strony.”

Dziecko potrzebuje konkretów.

Nie spełniaj każdej potrzeby natychmiast

Żyjemy w świecie szybkich odpowiedzi. Klikamy i mamy. Kupujemy i dostajemy. Oglądamy i przewijamy. Tymczasem dzieci potrzebują doświadczać sytuacji, w których na coś się czeka. To właśnie wtedy rozwija się cierpliwość. Nie oznacza to ignorowania dziecka. Oznacza dawanie mu okazji do ćwiczenia.

Gry planszowe uczą więcej, niż się wydaje

To jedna z najlepszych szkół cierpliwości. Dziecko ćwiczy:

• czekanie na swoją kolej,
• kontrolowanie emocji,
• radzenie sobie z przegraną,
• przestrzeganie zasad.

A wszystko odbywa się w naturalny i przyjemny sposób.

Pozwól dziecku się nudzić

Nuda nie jest wrogiem rozwoju. Wręcz przeciwnie. Kiedy dziecko nie dostaje natychmiastowej rozrywki, zaczyna:

• wymyślać zabawy,
• planować,
• organizować sobie czas.

To również trening cierpliwości.

Bądź przykładem

Dzieci uczą się bardziej przez obserwację niż przez słuchanie. Jeżeli dorosły:

• ciągle się spieszy,
• denerwuje się w kolejce,
• nie potrafi poczekać,

dziecku będzie trudno nauczyć się czegoś innego. Cierpliwość zaczyna się od nas.

W klasie

Nauczyciel może wspierać rozwój cierpliwości poprzez:

• gry i zabawy zespołowe,
• zadania wymagające dłuższego działania,
• projekty etapowe,
• rozmowy o emocjach,
• chwalenie wytrwałości.

Nie tylko efekt zasługuje na uwagę. Czasem największym sukcesem jest to, że dziecko wytrwało do końca.

W domu

Rodzic może wzmacniać cierpliwość każdego dnia. Podczas:

• wspólnego gotowania,
• układania puzzli,
• budowania konstrukcji,
• prac plastycznych,
• gier planszowych.

To właśnie codzienne sytuacje dają najwięcej okazji do ćwiczeń.

Czego unikać?

Nie warto mówić: „Przestań marudzić.” „To nic takiego.” „Musisz poczekać i już.” Takie komunikaty nie uczą cierpliwości. Uczą jedynie tłumienia emocji. Lepiej pokazać dziecku, że rozumiemy jego trudność i jednocześnie wierzymy, że sobie poradzi.

Cierpliwość nie pojawia się nagle. Powstaje z wielu małych doświadczeń: jednej minuty czekania, jednej dokończonej układanki, jednej kolejki, jednej niedokończonej od razu rozmowy. Dziecko nie potrzebuje perfekcyjnej samokontroli. Potrzebuje czasu, wsparcia i okazji do ćwiczenia. Bo cierpliwość, tak jak każda umiejętność, rozwija się małymi krokami.