Dlaczego dzieci nie potrafią się dziś skupić?

„Dzieci dziś nie potrafią się skupić” – to zdanie coraz częściej pojawia się w rozmowach nauczycieli i rodziców. W klasie widać rozproszenie, szybkie zmęczenie zadaniem, trudność w dłuższym utrzymaniu uwagi. Zanim jednak uznamy, że problem leży wyłącznie w dzieciach, warto spojrzeć na sprawę szerzej. Koncentracja nie jest cechą stałą – to umiejętność, która rozwija się w określonych warunkach. I właśnie te warunki w ostatnich latach bardzo się zmieniły.

Koncentracja to umiejętność rozwojowa

Małe dziecko nie rodzi się z umiejętnością długiego skupienia. Układ nerwowy dopiero się rozwija, a zdolność utrzymania uwagi rośnie stopniowo.

Dla orientacji:

• dziecko 6–7 letnie skupia się średnio około 10–15 minut

• dziecko 8–9 letnie około 15–20 minut

• starsze dzieci stopniowo wydłużają ten czas

Jeśli oczekujemy długiej koncentracji bez przerw, często wymagamy więcej, niż pozwala etap rozwoju.

Nadmiar bodźców

Jednym z najczęstszych powodów trudności z koncentracją jest przeciążenie bodźcami. Dzieci funkcjonują dziś w środowisku, które dostarcza ogromnej ilości:

• obrazów

• dźwięków

• informacji

• zmian tempa

Mózg przyzwyczaja się do szybkiej zmiany bodźców. W porównaniu z tym tempo pracy szkolnej bywa dla dziecka bardzo wolne i wymagające dużego wysiłku poznawczego.

Nie chodzi o to, że dzieci „nie chcą”. Ich układ nerwowy jest po prostu przyzwyczajony do innego rytmu.

Zbyt mało doświadczeń ruchowych

Koncentracja jest silnie związana z rozwojem ruchowym. Dziecko, które:

• biega

• wspina się

• manipuluje przedmiotami

• wykonuje różnorodne czynności manualne

uczy się regulować napięcie ciała i układu nerwowego.

Jeśli w codziennym funkcjonowaniu jest za mało ruchu, a za dużo siedzenia, trudniej o stabilną koncentrację przy zadaniu stolikowym.

Trudność z regulacją emocji

Dziecko, które przeżywa silne emocje, ma ograniczoną możliwość skupienia uwagi. Niepokój, napięcie, zmęczenie czy nadmiar wrażeń powodują, że układ nerwowy skupia się przede wszystkim na regulacji emocji, a nie na zadaniu poznawczym. Dlatego czasami problem z koncentracją nie jest problemem poznawczym, ale problemem regulacyjnym.

Zbyt długie zadania

W pracy szkolnej często pojawia się jeszcze jeden problem – długość zadań. Dziecko, które potrafi skupić się przez 10–15 minut, nagle dostaje zadanie wymagające 30–40 minut pracy bez przerwy. W takiej sytuacji naturalną reakcją jest rozproszenie. Układ nerwowy potrzebuje zmian aktywności.

Brak treningu koncentracji

Koncentracja rozwija się poprzez ćwiczenie. Jeśli dziecko ma niewiele okazji do działań wymagających skupienia – takich jak:

• budowanie

• rysowanie

• prace manualne

• układanie

• słuchanie opowieści

trudniej mu wykształcić wytrwałość w zadaniu.

Co naprawdę pomaga?

W pracy pedagogicznej sprawdzają się proste rozwiązania: 

• krótsze zadania - lepiej pracować w kilku krótkich etapach niż w jednym długi
• przerwy ruchowe - ruch pomaga układowi nerwowemu wrócić do równowagi
• jasna struktura pracy - dzieci łatwiej skupiają się, gdy wiedzą, co jest początkiem i końcem zadania
• zadania manualne - prace plastyczne, konstrukcyjne i manipulacyjne bardzo dobrze rozwijają koncentrację
• ograniczenie bodźców - spokojne, uporządkowane środowisko sprzyja skupieniu

Kiedy mówimy, że dzieci „nie potrafią się skupić”, często zapominamy, że koncentracja jest wynikiem wielu czynników:

• rozwoju układu nerwowego

• środowiska

• stylu pracy

• poziomu zmęczenia

• emocji

Dlatego zamiast pytać tylko dlaczego dzieci się nie skupiają, warto zapytać: jakie warunki tworzymy, żeby mogły się skupić.